Dlaczego egzaminator w ogóle ma pedały i kiedy może ich użyć
Dodatkowe pedały w aucie egzaminacyjnym – po co one są
Auta egzaminacyjne mają po stronie egzaminatora dodatkowe pedały – co najmniej hamulec, a często także sprzęgło. Nie jest to gadżet ani „broń” do oblewania kursantów, tylko element systemu bezpieczeństwa. Prawnie egzaminator odpowiada za przebieg egzaminu, a samochód z kursantem porusza się po normalnym ruchu ulicznym, wśród pieszych, rowerzystów i innych aut.
Te pedały mają więc jeden podstawowy cel: uniemożliwić doprowadzenie do kolizji lub niebezpiecznej sytuacji, gdy zdający reaguje zbyt wolno, w sposób niewłaściwy albo w ogóle nie reaguje. To nie jest narzędzie do nauki jazdy, tylko awaryjny „wyłącznik bezpieczeństwa”.
Dla wielu osób zaskoczeniem jest, że obecność tych pedałów nie oznacza, że egzaminator „powinien pomagać”. Podczas egzaminu państwowego egzaminator ma przede wszystkim obserwować i oceniać, a dodatkowe sterowanie wykorzystać tylko wtedy, gdy jest to konieczne dla bezpieczeństwa. Każda ingerencja techniczna w kierowanie (np. naciśnięcie hamulca) ma z punktu widzenia wyniku egzaminu konkretne konsekwencje.
Podstawa prawna – gdzie to jest zapisane
Kwestie uprawnień egzaminatora reguluje przede wszystkim:
ustawa Prawo o ruchu drogowym,
rozporządzenie w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (oraz kierujących pojazdami).
W przepisach znajdziemy m.in. wskazanie, że egzaminator ma prawo przerwać egzamin praktyczny, jeśli zachowanie osoby egzaminowanej sprowadza bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego. W praktyce, w wielu WORD-ach, każde użycie hamulca przez egzaminatora interpretowane jest właśnie jako sytuacja stworzenia realnego zagrożenia. To zazwyczaj oznacza wynik negatywny.
Jednocześnie przepisy podkreślają, że egzamin ma odzwierciedlać samodzielną jazdę kierowcy. Egzaminator nie jest instruktorem. Nie ma obowiązku (ani prawa) korygowania jazdy na bieżąco: „jeszcze chwila i zmień pas”, „teraz jedź wolniej”. On ocenia, a reaguje tylko wtedy, kiedy jest to niezbędne.
Ingerencja a samodzielność zdającego
Państwowy egzamin praktyczny ma odpowiedzieć na jedno proste pytanie: czy ta osoba jest w stanie samodzielnie, bez pomocy, prowadzić pojazd w ruchu drogowym. Jeżeli egzaminator musi przejmować fizyczną kontrolę nad pojazdem, jest to sygnał, że odpowiedź brzmi „nie”.
Dlatego każda ingerencja w stylu naciśnięcia hamulca czy sprzęgła zmienia status jazdy z „samodzielnej” na „wspomaganą”. W tej logice egzamin praktyczny jest zakończony w momencie, w którym egzaminator musiał uratować sytuację. Jak to dokładnie wygląda w praktyce, zależy od rodzaju ingerencji i interpretacji danego WORD-u, ale ogólna zasada jest podobna w całej Polsce: jeżeli bez użycia pedałów przez egzaminatora mogłoby dojść do wypadku lub kolizji, wynik jest negatywny.
Jakie konkretnie uprawnienia ma egzaminator podczas jazdy
Prawo do użycia hamulca – kiedy jest „dopuszczalne”
Egzaminator ma prawo, a wręcz obowiązek, użyć hamulca, gdy:
zdający nie reaguje na wyraźne zagrożenie (pieszy wchodzący na przejście, auto hamujące przed nami),
reakcja zdającego jest rażąco spóźniona – hamowanie rozpoczyna zbyt późno i nie da się już uniknąć zdarzenia,
jazda zdającego wprost zmierza do kolizji (np. zjeżdżanie na inny pas, na pobocze, na zaparkowane auta),
manewr zdającego grozi uszkodzeniem pojazdu lub infrastruktury (np. wjeżdża na wysoki krawężnik pełną prędkością).
W takich przypadkach egzaminator nie tylko może, ale musi zareagować. Zaniedbanie obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa mogłoby obciążyć go odpowiedzialnością. Nie ma tu miejsca na „zobaczymy, może się uda”.
Znaczenie ma jednak, czy to zagrożenie było realne i bezpośrednie. Jeśli egzaminator hamuje wyłącznie profilaktycznie (np. na parkingu przy prędkości 3–4 km/h, kiedy ktoś lekko puszcza sprzęgło za szybko, ale nie ma ryzyka uderzenia w przeszkodę), nie zawsze musi to oznaczać taki sam skutek jak gwałtowne ratowanie przed kolizją na mieście. O tym niżej.
Inne ingerencje: sprzęgło, zmiana biegów, hamulec pomocniczy
Po stronie egzaminatora w aucie z manualną skrzynią biegów znajduje się najczęściej:
pedał hamulca,
pedał sprzęgła.
Bardzo rzadko egzaminator ma dodatkowy pedał gazu – w typowych samochodach egzaminacyjnych jest to rozwiązanie niespotykane. Z kolei hamulec postojowy (ręczny, elektryczny) jest wspólny i mogą go użyć zarówno zdający, jak i egzaminator.
Egzaminator technicznie może wcisnąć sprzęgło, jeśli chce odłączyć napęd (np. gdy zdający gwałtownie dodał gazu i rusza za mocno), albo jeśli próbuje zatrzymać silnik przed zgaśnięciem (choć w praktyce częściej po prostu sam hamuje). Może też zaciągnąć hamulec pomocniczy, jeśli sytuacja tego wymaga, np. gdy pojazd zaczyna niekontrolowanie zjeżdżać na wzniesieniu.
Każda taka fizyczna ingerencja w prowadzenie pojazdu jest jednak sygnałem, że zdający nie panuje samodzielnie nad pojazdem. Z tego powodu również użycie sprzęgła czy hamulca ręcznego przez egzaminatora jest odnotowywane i zazwyczaj ma wpływ na wynik.
Słowne uwagi egzaminatora a ingerencja techniczna
W praktyce warto odróżnić ingerencje słowne od ingerencji fizycznych. Słowne uwagi, np.:
„Proszę zwolnić”,
„Proszę zakończyć manewr parkowania i wyjechać z miejsca”,
„Proszę nie wjeżdżać na chodnik”
same w sobie nie muszą oznaczać wyniku negatywnego. Oczywiście, jeżeli egzaminator musi co chwilę ratować jazdę słownie, świadczy to o słabym przygotowaniu, ale pojedyncza uwaga nie jest automatycznym „oblaniem”. Liczy się kontekst – czy zdający po uwadze koryguje zachowanie, czy ignoruje polecenie i doprowadza do sytuacji niebezpiecznej.
Kluczowe jest to, że egzaminator nie powinien udzielać rad instruktażowych (typu „wrzuć dwójkę i trzymaj obroty na dwa tysiące”). Jego rola to wydawanie jasnych poleceń zgodnie z trasą egzaminu i wymogami przepisów oraz reagowanie na zachowania zagrażające bezpieczeństwu. Fizyczne użycie pedałów to już sygnał, że sytuacja jest na granicy.
Typowe sytuacje, w których egzaminator używa pedałów
Zagrożenie dla pieszych i innych uczestników ruchu
Najczęstsza przyczyna użycia hamulca przez egzaminatora to sytuacje z udziałem pieszych i innych pojazdów. Klasyczne przykłady z praktyki WORD-ów:
Przejście dla pieszych – pieszy wchodzi na przejście lub stoi przy nim z widocznym zamiarem wejścia, a zdający nie zwalnia, nie obserwuje prawej/lewej strony. Egzaminator widzi, że do hamowania zostało bardzo mało czasu i wciska hamulec.
Włączanie się do ruchu – zdający zbyt dynamicznie rusza z podporządkowanej, wymuszając pierwszeństwo na pojeździe nadjeżdżającym z lewej/prawej. Egzaminator hamuje przed wyjazdem na linię kolizyjną.
Najechanie na tył – pojazd poprzedzający hamuje (korek, czerwone światło), a zdający patrzy w lusterko, na biegi, rozmawia z egzaminatorem czy po prostu „odpływa”. Egzaminator wciska hamulec, aby uniknąć uderzenia.
W każdej z tych sytuacji użycie pedału przez egzaminatora jest równoznaczne z tym, że bez tej reakcji mogłoby dojść do zdarzenia drogowego. To nie drobna korekta, ale „ratunek” przed kolizją lub potrąceniem. W takiej interpretacji wynik egzaminu jest z góry przesądzony – negatywny.
Nieopanowanie pojazdu przy małej prędkości
Druga grupa to sytuacje, w których prędkość jest niewielka, ale samochód zachowuje się w sposób niekontrolowany. Przykłady:
Ruszanie na wzniesieniu – auto zaczyna mocno zjeżdżać w tył, kierowca panikuje, gubi pedały, a za nim stoi inny samochód. Egzaminator hamuje lub zaciąga hamulec postojowy.
Manewr parkowania – kursant zbyt dynamicznie wjeżdża w miejsce parkingowe, a przed nim jest krawężnik, barierka lub inne auto. Egzaminator wciska hamulec, aby uniknąć uderzenia.
Jazda po placu manewrowym – przy wykonywaniu łuku czy ruszania z miejsca pojazd zaczyna jechać w kierunku pachołków z prędkością, która spowoduje ich przesunięcie lub przewrócenie; zdający nie reaguje, więc egzaminator wybiera hamulec.
Choć prędkości są małe, konsekwencje dla wyniku egzaminu bywają podobne. Brak panowania nad pojazdem to jedna z podstawowych przesłanek do zakończenia egzaminu z wynikiem negatywnym. Różnice mogą dotyczyć wyłącznie interpretacji: jeśli egzaminator hamuje tylko „na zapas”, gdy zdający ma jeszcze margines na reakcję, można dyskutować, czy było to konieczne. W praktyce jednak w sali egzaminacyjnej wpisuje się to jako „ingerencję w kierowanie pojazdem”.
Niewłaściwe wykonanie manewru, które grozi kolizją
Kolejna grupa to błędy przy manewrach z użyciem kierunkowskazów, zmiany pasa, skrętu w lewo, zawracania. Typowe sytuacje:
Zmiana pasa bez obserwacji martwego pola – zdający zaczyna zjeżdżać na sąsiedni pas, gdzie jedzie inny pojazd. Egzaminator hamuje, aby utrzymać auto na swoim pasie i skorygować tor jazdy.
Skręt w lewo na ruchliwym skrzyżowaniu – kursant wjeżdża zbyt wcześnie w tor przeciwny, przecinając drogę nadjeżdżającemu pojazdowi. Egzaminator hamuje, czasem również łapie za kierownicę.
Zawracanie na drodze z linią ciągłą – zdający zaczyna manewr w miejscu, gdzie jest to zakazane, albo wykonuje go w sposób grożący zablokowaniem skrzyżowania. Egzaminator wybiera hamowanie.
W takich przypadkach egzaminator ocenia nie tylko sam fakt błędu, ale przede wszystkim ryzyko związane z kontynuacją manewru. Jeżeli kontynuacja grozi poważną kolizją lub zablokowaniem ruchu, wybiera ingerencję. A ta ingerencja – znowu – jest zapisana w protokole i niemal zawsze przesądza o „oblania” egzaminu.
Co przepisy mówią o ingerencji egzaminatora w kierowanie
Podstawa zatrzymania egzaminu – zagrożenie bezpieczeństwa
Rozporządzenie w sprawie egzaminowania wprost wskazuje, że egzaminator przerywa egzamin praktyczny, jeżeli zachowanie osoby egzaminowanej:
stwarza zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym,
narusza w sposób rażący przepisy ruchu drogowego,
powoduje zaistnienie kolizji lub wypadku.
Ingerencja w postaci użycia hamulca czy sprzęgła jest klasycznym wskaźnikiem zagrożenia. Egzaminator uznaje, że bez jego działania mogłoby dojść do jednej z wymienionych sytuacji. W protokole pojawia się odpowiedni zapis, a egzamin kończy się przed czasem – z wynikiem negatywnym.
W niektórych opisach procedur WORD-ów można spotkać wprost sformułowanie: „ingerencja egzaminatora w kierowanie pojazdem skutkuje przerwaniem egzaminu i wynikiem negatywnym”. Nawet jeśli przepis ogólny mówi o zagrożeniu, to w praktyce przyjęto, że skoro egzaminator musiał użyć pedałów, zagrożenie istniało.
Czy każde użycie pedałów = automatyczne oblany egzamin
To pytanie pojawia się bardzo często: czy każde wciśnięcie hamulca czy sprzęgła przez egzaminatora oznacza natychmiastowy koniec? W praktyce w zdecydowanej większości przypadków – tak. Egzaminator wpisuje w arkuszu ocen odpowiedni punkt dotyczący stworzenia zagrożenia i kończy egzamin.
Jednak istnieją sytuacje wyjątkowe, w których WORD-y dopuszczają rozróżnienie między:
użyciem hamulca „ratunkowego” (ratującego przed kolizją) – skutkuje wynikiem negatywnym,
a bardzo delikatną, techniczną pomocą, która nie była konieczna dla uniknięcia zdarzenia – tu egzaminator może zakwalifikować sytuację inaczej, choć w praktyce zdarza się to rzadko.
Wyjątkowe przypadki „miękkiej” pomocy egzaminatora
Zdarzają się sytuacje graniczne, o których instruktorzy mówią między sobą jako o „muśnięciu hamulca”. Chodzi o momenty, gdy egzaminator:
lekko redukuje prędkość, gdy zdający już rozpoczął hamowanie, ale zbyt delikatnie,
przytrzymuje hamulec postojowy na stromym podjeździe, gdy zdający prawidłowo operuje pedałami, ale auto minimalnie drgnęło w tył,
w lekkim poślizgu na śliskiej nawierzchni dociska hamulec równolegle do działania zdającego, żeby ustabilizować samochód.
W takich sytuacjach egzaminator musi odpowiedzieć sam przed sobą, czy jego działanie naprawdę było niezbędne do uniknięcia zagrożenia. Jeżeli uzna, że tak – formalnie jest to ingerencja, czyli powód do przerwania egzaminu. Jeżeli jednak sam czuje, że „przesadził z ostrożnością” i zdający najpewniej dałby sobie radę, czasem ogranicza się do słownej uwagi i ocenia błąd w innej rubryce.
Granica jest cienka i silnie zależy od kultury pracy danego WORD-u oraz osobistej ostrożności egzaminatora. Jedni będą szybciej wchodzić w pedały, inni dadzą zdającemu ułamek sekundy więcej.
Dlaczego egzaminatorzy różnią się w podejściu
Choć wszyscy egzaminatorzy działają na podstawie tego samego rozporządzenia, widać spore różnice w praktyce. Wynika to z kilku czynników:
doświadczenie zawodowe – osoby z wieloletnią praktyką za kółkiem częściej „czują” zapas bezpieczeństwa i są w stanie przewidzieć, czy błąd jeszcze da się naprawić bez ryzyka,
styl pracy WORD-u – w niektórych ośrodkach przełożeni oczekują bardzo „twardego” podejścia do zagrożeń, w innych dopuszcza się większą uznaniowość,
osobista tolerancja na ryzyko – dla jednego egzaminatora 30 km/h przy przejściu z pieszym w pobliżu to już „dużo za dużo”, dla innego jeszcze akceptowalna prędkość przy sprawnym hamowaniu.
Z punktu widzenia zdającego najważniejsze jest jedno: nie liczyć na „łagodniejszego” egzaminatora. Przygotowanie do egzaminu powinno zakładać jazdę taką, żeby egzaminator w ogóle nie miał powodu zbliżać się do pedałów – bez względu na jego charakter.
Źródło: Pexels | Autor: cottonbro studio
Jak zachować się, gdy egzaminator użyje pedałów
Reakcja w trakcie samej sytuacji
Jeżeli w czasie jazdy poczujesz, że samochód nagle hamuje mocniej, a nacisk na twoim pedale nie tłumaczy tego efektu, zwykle oznacza to, że egzaminator wcisnął hamulec. Co wtedy robić?
Nie szarpać pedałów ani kierownicy – gwałtowne „odbijanie” ruchu egzaminatora może jeszcze pogorszyć sytuację.
Utrzymać pewny chwyt kierownicy i patrzeć w przód, nie w dół na nogi.
Po zatrzymaniu pojazdu wcisnąć sprzęgło (jeśli to skrzynia manualna) i wrzucić luz, żeby nie doprowadzić do zgaśnięcia silnika.
Często w takim momencie pojawia się odruchowe pytanie: „czy już oblany?”. Nie ma sensu zadawać go w trakcie manewru. Najpierw bezpieczeństwo, dopiero potem rozmowa.
Rozmowa z egzaminatorem po zatrzymaniu
W praktyce egzaminator, który użył hamulca w sytuacji klasycznego zagrożenia, po zatrzymaniu pojazdu:
przedstawia powód przerwania egzaminu,
informuje o wyniku negatywnym,
zleca powrót na plac lub samodzielnie odwozi kursanta do WORD-u.
Jeżeli okoliczności nie są dla ciebie jasne, możesz spokojnie zapytać wprost: „Czy to oznacza, że egzamin został przerwany z wynikiem negatywnym?” i poprosić o krótkie wyjaśnienie, jaki dokładnie przepis lub kryterium zostało naruszone. Egzaminator ma obowiązek podać przyczynę, na podstawie której ocenił wynik.
Nie ma natomiast sensu wdawać się w emocjonalną dyskusję typu „ale ja bym zdążył zahamować”. W tym momencie decyzja jest już podjęta, a jedyną drogą jej podważenia są formalne środki odwoławcze, a nie „przekonywanie” egzaminatora na parkingu.
Co z dalszym przebiegiem egzaminu
Jeżeli ingerencja egzaminatora miała charakter ratunkowy, w praktyce egzamin jest zakończony. Nie jedzie się „do końca czasu”, nie „dokańcza się trasy”. Przepis mówi wprost o przerwaniu egzaminu w razie zagrożenia, więc dalsza jazda traci sens.
Wyjątkiem mogą być lokalne wytyczne, gdy egzaminator uzna, że jego działanie było zbyt pochopne lub czysto techniczne (np. przy poślizgu). W takich rzadkich przypadkach egzamin może być kontynuowany, ale zazwyczaj po krótkim omówieniu sytuacji. Dla zdającego to jednak jasny sygnał: granica bezpieczeństwa została naruszona i przy kolejnych manewrach trzeba wyraźnie zwiększyć zapas ostrożności.
Jak przygotować się, żeby ograniczyć ryzyko ingerencji egzaminatora
Budowanie nawyku „jazdy z zapasem”
Klucz do spokojnego egzaminu to jazda, która nie zmusza egzaminatora do „ratowania” sytuacji. W praktyce oznacza to kilka konkretnych nawyków:
Wcześniejsze hamowanie – do przejść dla pieszych, skrzyżowań, przejazdów kolejowych i sygnalizacji świetlnej dojeżdżaj tak, jakby sygnał miał za chwilę się zmienić, a pieszy wejść na jezdnię.
Wyraźna obserwacja – ruch głową, spojrzenia w lusterka, patrzenie „daleko przed siebie” zamiast tylko 5–10 metrów przed maską.
Ostrożne dodawanie gazu – spokojne przyspieszanie, szczególnie przy włączaniu się do ruchu i na skrzyżowaniach.
Kontrola nad prędkością – jadąc w obcym terenie, bezpieczniej trzymać się bliżej dolnej granicy dopuszczalnej prędkości niż górnej.
Instruktorzy często powtarzają: „jedź tak, jakbyś zakładał, że inni zrobią głupotę”. Ten sposób myślenia znacząco zmniejsza liczbę sytuacji, w których egzaminator poczuje potrzebę sięgnięcia po pedały.
Trening sytuacji kryzysowych z instruktorem
Na etapie kursu dobrze jest celowo ćwiczyć sytuacje, w których ryzyko ingerencji egzaminatora jest największe. Na przykład:
dojeżdżanie do „zebrań” z pieszymi stojącymi przy krawężniku,
ruszanie na wzniesieniu z różnym obciążeniem pojazdu,
nagłe hamowanie awaryjne na prostym, pustym odcinku drogi (zgodnie z przepisami i w bezpiecznym miejscu),
zmiany pasa na drogach wielopasmowych z pełną sekwencją: lusterko – martwe pole – kierunkowskaz – zmiana toru jazdy.
Im więcej takich sytuacji przerobisz z instruktorem, tym mniejsze szanse, że podobny scenariusz zaskoczy cię z egzaminatorem na fotelu pasażera.
Praca nad „zamrożeniem” i paniką
Część kursantów w chwili zagrożenia nie tyle popełnia błąd techniczny, ile po prostu „zamiera” – przestaje działać, patrzy szeroko otwartymi oczami i nie sięga po hamulec. Dla egzaminatora to sygnał, że musi przejąć kontrolę.
Żeby temu przeciwdziałać, podczas jazd z instruktorem warto świadomie ćwiczyć reakcję na nagłe polecenia:
na komendę „STOP” – natychmiastowe, ale płynne hamowanie z kontrolą w lusterku wstecznym,
na komendę „omijamy przeszkodę” – szybkie spojrzenie w lusterko, kierunkowskaz i łagodna zmiana toru jazdy.
Po kilku takich ćwiczeniach organizm zaczyna reagować automatycznie: słyszysz sygnał zagrożenia (np. głośne „uważaj!”) i od razu idziesz nogą w hamulec, zamiast zastanawiać się „co się dzieje”. Mniej „zamrożenia” oznacza mniejsze prawdopodobieństwo, że egzaminator uzna twoją reakcję za zbyt wolną i sam użyje pedału.
Co po ingerencji egzaminatora – odwołanie i wnioski na przyszłość
Możliwość złożenia zastrzeżeń do egzaminu
Jeżeli uważasz, że egzaminator użył pedałów bezpodstawnie, masz prawo:
wpisać swoje uwagi do protokołu egzaminu,
złożyć odwołanie (zwykle do marszałka województwa) w określonym przez przepisy terminie,
wnioskować o udostępnienie nagrania z egzaminu (o ile WORD rejestruje obraz i dźwięk).
W zastrzeżeniach trzeba wskazać, na czym konkretnie polegał spór: np. że pieszy stał daleko od jezdni, że pojazd nadjeżdżający był jeszcze na tyle daleko, że bez trudu zdążyłbyś włączyć się do ruchu, albo że zacząłeś hamować, a egzaminator dodatkowo „przycisnął” pedał.
Odwołanie nie gwarantuje zmiany wyniku, ale przy wyraźnie kontrowersyjnych sytuacjach jest jedyną drogą, by decyzję egzaminatora ocenił ktoś z zewnątrz, często właśnie na podstawie nagrania.
Analiza z instruktorem – dlaczego doszło do ingerencji
Nawet jeśli wynik egzaminu pozostanie negatywny, ingerencja egzaminatora to bardzo cenna informacja. Warto ją „rozebrać na części” z instruktorem:
odtworzyć przebieg sytuacji na mapie lub w notatkach (gdzie to było, jaka prędkość, co się działo z przodu i z tyłu),
zastanowić się, w którym momencie można było zacząć działać inaczej (wcześniej hamować, spojrzeć w inne lusterko, nie przyspieszać),
przećwiczyć niemal identyczny scenariusz na jazdach – aż do pełnego automatyzmu.
Często okazuje się, że do ingerencji doprowadziła nie jedna duża pomyłka, ale ciąg drobnych zaniedbań: chwilowe oderwanie wzroku od drogi, rozmowa w myślach z samym sobą („jaki to był zakaz?”), zbyt szybka jazda jak na warunki. Uporządkowanie tych elementów sprawia, że kolejny egzamin przebiega o wiele spokojniej – również po stronie egzaminatora.
Emocje po „hamulcu egzaminatora”
Wielu kursantów po takim doświadczeniu traci wiarę w swoje umiejętności. Pojawia się myśl: „jeżeli on musiał hamować, to ja się do jazdy nie nadaję”. Z punktu widzenia bezpieczeństwa to dobrze, że sytuacja zadziałała jak mocne ostrzeżenie, ale nie musi oznaczać, że ktoś jest „bez szans”.
Rozsądna reakcja to:
kilka dodatkowych godzin jazd w realnym ruchu, szczególnie w warunkach zbliżonych do tych z egzaminu (pora dnia, natężenie ruchu, typ trasy),
świadome skupienie się na elemencie, który zawiódł (obserwacja przejść, ruszanie pod górę, zmiana pasa itd.),
powtórny egzamin dopiero wtedy, gdy na jazdach próbnych ani razu nie doszło do sytuacji, w której instruktor czułby się zmuszony do użycia pedałów.
Egzaminator, który musi wtrącić się w kierowanie, wysyła bardzo jasny sygnał: „w tej konkretnej sytuacji zabrakło bezpiecznej reakcji”. Wyciągnięcie z tego wniosków i poprawienie błędu to w praktyce najlepsza „polisa”, że przy kolejnym podejściu jego noga pozostanie na podłodze, a nie na pedale.
Różnica między pomocą a ratowaniem sytuacji
W rozmowach kursantów często miesza się pojęcie „pomocy” egzaminatora z faktycznym ratowaniem bezpieczeństwa. Tymczasem dla wyniku egzaminu kluczowe jest właśnie to rozróżnienie.
Pomoc techniczna to na przykład:
krótkie przypomnienie: „proszę upewnić się w lusterkach”,
zwolnienie blokady biegu w samochodzie, gdy dźwignia się zacięła,
ustawienie fotela lub lusterek przed wyruszeniem, jeśli samodzielnie sobie z tym nie radzisz.
Takie działanie nie ingeruje w kierowanie w sensie prawnym – nie ma przejęcia kontroli nad torem jazdy ani nad prędkością. Wynik egzaminu zależy wtedy wyłącznie od twoich zachowań na drodze.
Ratowanie sytuacji to sięgnięcie po hamulec, sprzęgło, gaz lub kierownicę w momencie realnego zagrożenia. Wtedy egzaminator zastępuje kierującego, a to jest już bezpośrednio powiązane z oceną negatywną.
Jeżeli masz wątpliwości, jak zakwalifikować dane zdarzenie, po powrocie do WORD-u możesz zadać bardzo konkretne pytanie: „czy użycie pedałów było ocenione jako konieczna interwencja ze względu na bezpieczeństwo?”. Odpowiedź wprost pokaże, czy chodziło o zwykłe wsparcie, czy o błąd krytyczny.
Ingerencja egzaminatora w różnych kategoriach prawa jazdy
Choć zasada odpowiedzialności egzaminatora za bezpieczeństwo jest wspólna, trochę inaczej wygląda praktyka w poszczególnych kategoriach.
Kategoria B – najczęstsze scenariusze
Przy samochodach osobowych sytuacje prowadzące do użycia pedałów pojawiają się szczególnie często:
na przejściach dla pieszych bez sygnalizacji,
na skrzyżowaniach podporządkowanych, gdy zdający „wcina się” przed inny pojazd,
podczas manewrów parkowania w pobliżu przeszkód stałych (słupki, mury, inne auta).
Egzaminator ma w takich sytuacjach stosunkowo dużo „narzędzi”: może zahamować, rozłączyć napęd sprzęgłem, a w skrajnych przypadkach także lekko skorygować tor jazdy. Każde wejście w taką rolę, jeżeli ma związek z bezpieczeństwem, jest traktowane jako poważny błąd.
Kategorie cięższe (C, C+E, D) – większa bezwładność, mniejszy margines błędu
Przy pojazdach ciężarowych i autobusach samo zagrożenie powstaje szybciej, ponieważ zestaw ma dużo większą masę, dłuższą drogę hamowania i większe gabaryty. Egzaminator ma tam zwykle dostęp do hamulca, rzadziej do sprzęgła.
Typowe sytuacje, w których może wejść do akcji, to:
dojeżdżanie do świateł lub przejazdu kolejowego z prędkością „osobówki”,
zbyt ciasne skręty grożące najechaniem na krawężnik lub pieszy ciąg komunikacyjny,
zbyt mały odstęp od poprzedzającego pojazdu przy znacznej masie zestawu.
W tych kategoriach bardzo często wystarczy jedno gwałtowne użycie hamulca przez egzaminatora, by egzamin uznać za zakończony. Po prostu skala potencjalnych skutków błędu jest tu znacznie większa niż przy osobówce.
Kategorie motocyklowe (A, A2, A1) – brak „pedału egzaminatora”
Na motocyklu egzaminator nie ma możliwości fizycznego przejęcia kontroli. „Ingerencja” przybiera tam inną postać:
natychmiastowe wydanie komendy przerwania zadania,
sygnał dźwiękowy lub świetlny z pojazdu towarzyszącego,
przerwanie egzaminu po stwierdzeniu utraty panowania nad motocyklem.
Choć nie ma klasycznego użycia pedałów, konsekwencje są podobne – jeśli egzaminator oceni, że doszło do sytuacji niebezpiecznej (upadek, przejazd na czerwonym, ignorowanie znaku STOP), egzamin kończy się wynikiem negatywnym z miejsca.
Źródło: Pexels | Autor: Gustavo Fring
Jak rozmawiać z egzaminatorem po nieudanym podejściu
Po przerwaniu egzaminu emocje zwykle są wysokie. Mimo to krótka, rzeczowa rozmowa może dać ci więcej niż całe forum internetowe.
Konkretne pytania, które pomagają
Zamiast ogólnych pretensji typu „dlaczego pan zahamował?”, lepiej zadać precyzyjne, spokojne pytania:
„Przy którym dokładnie znaku lub miejscu uznał pan/pani, że jest zagrożenie?”
„Czego konkretnie zabrakło w mojej reakcji – hamowania, obserwacji, sygnału kierunkowskazu?”
„Czy bez tej ingerencji doszłoby według pana/pani do kolizji lub wymuszenia pierwszeństwa?”
Tak sformułowana rozmowa pozwala wyciągnąć czyste, „techniczne” wnioski, bez osobistych wycieczek. To także sygnał dla egzaminatora, że traktujesz egzamin jako naukę, a nie bitwę.
Czego unikać w rozmowie po egzaminie
Najbardziej jałowe są dyskusje porównawcze i emocjonalne:
„tamten kierowca zrobił gorzej i jechał dalej” – egzamin dotyczy wyłącznie twojego zachowania,
„wszyscy tak tu jeżdżą” – w kryteriach egzaminacyjnych liczą się przepisy i bezpieczeństwo, a nie lokalne zwyczaje,
„pan specjalnie to zrobił” – zarzut złej woli zamyka jakąkolwiek merytoryczną rozmowę.
Jeżeli czujesz, że jesteś zbyt zdenerwowany, by rozmawiać spokojnie, lepiej ograniczyć się do krótkiego pytania o przyczynę i później na spokojnie opowiedzieć sytuację instruktorowi.
Najczęstsze mity o ingerencji egzaminatora
„Jak egzaminator dotknie pedału – zawsze oblewasz”
W większości typowych sytuacji egzamin faktycznie kończy się wynikiem negatywnym, ale prawo nie mówi wprost „każde naciśnięcie hamulca = oblanie”. Kluczowe jest, dlaczego doszło do ingerencji.
Jeżeli egzaminator sam przyzna, że zareagował na wyrost (np. gwałtownie zahamował przy poślizgu, gdy ty już kontrolowałeś pojazd), ma możliwość kontynuowania egzaminu. To rzadkie przypadki, ale się zdarzają. Dlatego ważne jest rozumienie kontekstu, a nie sam fakt dotknięcia pedału.
„Egzaminator musi coś nacisnąć, żeby się usprawiedliwić”
Często powtarzany mit głosi, że egzaminator jest „rozliczany” z liczby oblanych egzaminów i dlatego chętnie szuka pretekstu do użycia pedałów. Praktyka w ośrodkach wskazuje, że jest odwrotnie: każda ingerencja wymaga później uzasadnienia i jest zapisana w dokumentacji.
Egzaminator odpowiada nie tylko za wynik, ale też za bezpieczeństwo jazd. Działanie „na siłę” wcale mu nie pomaga – zwiększa ryzyko odwołań i kontroli jego pracy. Dużo łatwiej dla niego, gdy egzamin przebiega spokojnie, a zdający jedzie poprawnie bez jego udziału.
„Jak raz zahamował, to już możesz jechać jak chcesz”
Niektórzy po interwencji rezygnują z dalszej staranności, bo „przecież i tak egzamin spalony”. Tymczasem:
egzaminator nadal odpowiada za bezpieczeństwo, więc każde kolejne zachowanie ryzykowne może skończyć się nie tylko uwagą, ale i wezwaniem policji w razie kolizji,
materiał z kamery może potem służyć jako dowód np. przy odwołaniu – twoja jazda po interwencji pokaże, czy błąd był jednorazowy, czy wynikał z ogólnego stylu jazdy.
Nawet jeśli już wiesz, że wynik będzie negatywny, opłaca się „dowieźć” egzamin w możliwie najlepszym stylu. Po pierwsze ze względów bezpieczeństwa, po drugie – jako trening przed kolejnym podejściem.
Rola instruktora w przygotowaniu do sytuacji z ingerencją
Otwarta rozmowa o kryteriach egzaminacyjnych
Dobry instruktor nie ogranicza się do hasła „uważaj, bo egzaminator zahamuje”, tylko pokazuje konkretne przykłady z praktyki:
przejścia, na których egzaminatorzy reagują szczególnie ostro z powodu historii wypadków,
trudne skrzyżowania w okolicy WORD-u, gdzie łatwo o wymuszenie,
miejsca, w których przy niekorzystnej pogodzie trzeba przyjąć większy margines ostrożności niż zwykle.
Takie „mapy ryzyka” są często efektem lat pracy instruktora. Skorzystanie z tej wiedzy naprawdę zmniejsza szanse, że egzaminator uzna twoje zachowanie za balansujące na granicy bezpieczeństwa.
Symulacje egzaminu z realnym „pedałem instruktora”
Podczas jazd próbnych warto umówić się z instruktorem, że w określonych sesjach:
nie będzie mówił z wyprzedzeniem „uważaj na tamto przejście”,
zareaguje pedałem hamulca zawsze wtedy, gdy – jego zdaniem – egzaminator zrobiłby to na egzaminie,
na końcu omówicie wyłącznie te momenty, w których musiał faktycznie interweniować.
To dość wymagający psychicznie trening, ale często po dwóch–trzech takich jazdach kursant dokładnie wie, w jakich sytuacjach traci czujność. Znacznie lepiej przeżyć te „hamowania instruktora” na etapie nauki niż podczas egzaminu państwowego.
Perspektywa egzaminatora – dlaczego czasem reaguje „za wcześnie”
Od środka egzamin wygląda trochę inaczej, niż z fotela kierowcy. Egzaminator nie może „poczekać jeszcze sekundę” tylko po to, by sprawdzić, czy zdający jednak zareaguje. Musi zakładać wariant pesymistyczny.
Ograniczone zaufanie i odpowiedzialność karna
Egzaminator prowadzący samochód z osobą, która nie ma jeszcze uprawnień, ponosi odpowiedzialność podobną do instruktora jazdy. W razie wypadku prokurator i ubezpieczyciel będą pytać nie tylko „co zrobił zdający?”, ale przede wszystkim: „czy egzaminator miał możliwość zapobieżenia zdarzeniu?”.
Jeżeli z nagrania będzie wynikało, że mógł zahamować wcześniej, a nie zrobił tego, to właśnie on może ponieść konsekwencje. Dlatego w razie wątpliwości częściej wybierze reakcję o sekundę za wcześnie niż o pół sekundy za późno.
Różnica w ocenie odległości i prędkości
Osoba z mniejszym doświadczeniem często patrzy na inne pojazdy „statycznie”: widzi auto, które jest „daleko”. Doświadczony kierowca intuicyjnie ocenia, jaka będzie jego pozycja za dwie–trzy sekundy. Stąd biorą się sytuacje, w których kursant mówi: „on był jeszcze daleko”, a egzaminator – widząc szybko zbliżający się pojazd – postrzega to jako realne zagrożenie.
Jeżeli po egzaminie usłyszysz od egzaminatora, że „samochód zbliżał się zbyt szybko”, dobrze jest później z instruktorem przećwiczyć właśnie ocenę prędkości innych aut. To umiejętność, którą da się poprawić treningiem, a nie „wrodzonym talentem”.
Świadome podejście do kolejnego egzaminu po interwencji
Plan działania między jednym a drugim podejściem
Zamiast „zapisywać się jak najszybciej, zanim zapomnę”, rozsądniej jest ułożyć sobie prosty plan:
Rekonstrukcja zdarzenia – krótka notatka zaraz po wyjściu z WORD-u: gdzie, jaki manewr, jaka była pogoda, prędkość, inne pojazdy.
Omówienie z instruktorem – przejście krok po kroku przez całą sytuację i wskazanie momentu, w którym „bezpieczna jazda się skończyła”.
Celowe ćwiczenia – kilka jazd skupionych głównie na podobnych scenariuszach (np. przejścia, zmiany pasa, wjazdy z dróg podporządkowanych).
Jazda „na sucho” po okolicy WORD-u – bez presji egzaminu, ale z tą samą trasą i porą dnia, w której zdajesz.
Dopiero gdy te elementy „zaskoczą”, kolejne podejście ma sens. Inaczej łatwo powtórzyć ten sam błąd, nawet jeśli tym razem egzaminator nie zdąży dotknąć pedału.
Nastawienie psychiczne a ryzyko kolejnej ingerencji
Silny lęk przed powtórnym „hamulcem egzaminatora” często prowadzi do przeciwnego efektu – kierowca usztywnia się, jedzie zbyt wolno i przestaje płynnie obserwować otoczenie. Z punktu widzenia egzaminatora wygląda to jak brak zdecydowania, a to też bywa niebezpieczne.
Lepszym podejściem jest wewnętrzne założenie: „jadę tak, żeby sam zdążyć zareagować; jeśli on musi to zrobić za mnie, to znaczy, że jeszcze nie jestem gotowy”. Taka perspektywa zamienia potencjalną ingerencję z „katastrofy” w czytelny sygnał, na czym trzeba dalej pracować.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy egzaminator może nacisnąć hamulec podczas egzaminu na prawo jazdy?
Tak. Egzaminator ma do tego pełne prawo, a w sytuacji realnego zagrożenia wręcz obowiązek. Dodatkowe pedały po jego stronie (przede wszystkim hamulec, czasem także sprzęgło) są elementem systemu bezpieczeństwa, a nie „narzędziem do oblewania”.
Egzaminator używa hamulca głównie wtedy, gdy zdający nie reaguje na oczywiste zagrożenie lub reaguje zbyt późno – np. przy przejściu dla pieszych, hamującym aucie przed nami czy groźbie zjechania na inny pas.
Czy użycie hamulca przez egzaminatora zawsze oznacza oblany egzamin?
W praktyce w większości WORD-ów naciśnięcie hamulca przez egzaminatora oznacza wynik negatywny, bo traktowane jest jako konieczność ratowania sytuacji przed kolizją lub potrąceniem. Taka ingerencja oznacza, że zdający nie prowadzi już pojazdu samodzielnie.
Wyjątkiem mogą być bardzo wolne sytuacje manewrowe, gdy zagrożenie nie jest bezpośrednie (np. 3–4 km/h na parkingu). Ostateczna ocena zależy jednak od konkretnej sytuacji i przyjętej praktyki danego WORD-u.
Kiedy egzaminator ma prawo przerwać egzamin praktyczny?
Egzaminator ma prawo (i obowiązek) przerwać egzamin, gdy zachowanie osoby egzaminowanej stwarza bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego. Przepisy jasno to przewidują w ustawie Prawo o ruchu drogowym oraz w rozporządzeniu o egzaminowaniu.
W praktyce do przerwania dochodzi zwykle wtedy, gdy konieczna była techniczna ingerencja w prowadzenie pojazdu (hamulec, sprzęgło, hamulec pomocniczy) albo gdy zdający w inny sposób doprowadził do bardzo niebezpiecznej sytuacji.
Czy egzaminator może pomagać radami podczas egzaminu (np. „zmień pas”, „wrzuć dwójkę”)?
Nie. Egzaminator nie jest instruktorem, tylko osobą oceniającą samodzielną jazdę. Nie powinien udzielać wskazówek typu: „teraz zmień bieg”, „skręć mocniej kierownicą” czy „dodaj trochę gazu” — to byłaby pomoc w kierowaniu, a egzamin ma sprawdzić, czy zdający radzi sobie bez niej.
Może natomiast wydawać polecenia wynikające z przebiegu egzaminu, np. „na skrzyżowaniu w lewo”, „zawrócić na najbliższym skrzyżowaniu” czy „proszę zaparkować”. Dopuszczalne są też krótkie uwagi dotyczące bezpieczeństwa, np. „proszę zwolnić”.
Jakie dokładnie pedały ma egzaminator w samochodzie egzaminacyjnym?
W typowym aucie egzaminacyjnym z manualną skrzynią biegów egzaminator ma po swojej stronie:
dodatkowy pedał hamulca,
dodatkowy pedał sprzęgła.
Hamulec postojowy (ręczny lub elektryczny) jest wspólny i może być użyty zarówno przez zdającego, jak i egzaminatora.
Dodatkowy pedał gazu jest spotykany bardzo rzadko – w standardowych samochodach egzaminacyjnych praktycznie się go nie montuje.
Czy słowna interwencja egzaminatora (bez użycia pedałów) powoduje automatyczne oblaniem egzaminu?
Nie. Pojedyncza uwaga typu „proszę zwolnić” czy „proszę nie wjeżdżać na chodnik” nie oznacza jeszcze wyniku negatywnego. Kluczowe jest to, czy po uwadze zdający koryguje zachowanie i czy sytuacja była niebezpieczna.
Jeżeli egzaminator musi cały czas „prowadzić za rękę” poleceniami, może to świadczyć o słabym przygotowaniu, ale automatycznie nie przekreśla egzaminu. Dopiero sytuacje z bezpośrednim zagrożeniem i koniecznością fizycznej ingerencji (np. hamulec) zwykle przesądzają o wyniku negatywnym.
Co się dzieje z wynikiem egzaminu, jeśli egzaminator naciśnie sprzęgło albo zaciągnie ręczny?
Użycie sprzęgła czy hamulca pomocniczego przez egzaminatora traktowane jest tak samo jak wciśnięcie hamulca – to ingerencja techniczna w kierowanie pojazdem. Oznacza ona, że zdający nie panował w pełni nad samochodem.
W efekcie w większości przypadków taka sytuacja kończy się wynikiem negatywnym, zwłaszcza jeśli bez tej reakcji mogłoby dojść do stoczenia się auta, kolizji lub uszkodzenia pojazdu czy infrastruktury.
Najbardziej praktyczne wnioski
Dodatkowe pedały po stronie egzaminatora (głównie hamulec i sprzęgło) służą wyłącznie bezpieczeństwu – mają zapobiec kolizji lub niebezpiecznej sytuacji, a nie pomagać zdającemu w jeździe.
Egzaminator podczas egzaminu ma przede wszystkim obserwować i oceniać samodzielną jazdę; nie jest instruktorem i nie powinien „podpowiadać” ani korygować manewrów na bieżąco.
Przepisy (Prawo o ruchu drogowym i rozporządzenie o egzaminowaniu) dają egzaminatorowi prawo, a w razie zagrożenia obowiązek przerwania egzaminu i użycia hamulca, gdy zachowanie zdającego stwarza bezpośrednie niebezpieczeństwo w ruchu drogowym.
Każda fizyczna ingerencja egzaminatora w prowadzenie auta (naciśnięcie hamulca, sprzęgła, użycie hamulca pomocniczego) jest dowodem, że zdający nie prowadzi pojazdu samodzielnie i zazwyczaj skutkuje wynikiem negatywnym.
Użycie hamulca przez egzaminatora jest w większości WORD-ów traktowane jako sytuacja rzeczywistego zagrożenia i najczęściej oznacza przerwanie egzaminu oraz jego niezdanie.
Wyjątkiem mogą być sytuacje „profilaktyczne” przy bardzo małej prędkości i bez realnego ryzyka zderzenia – tu konsekwencje mogą być łagodniejsze, zależnie od praktyki danego WORD-u.
Słowne uwagi egzaminatora (np. „proszę zwolnić”, „proszę nie wjeżdżać na chodnik”) nie są automatyczną podstawą do oblana egzaminu; o wyniku decyduje ich kontekst i ogólny poziom samodzielności oraz bezpieczeństwa jazdy.
